intro
Hoe bestrijd je een natuurbrand als het vuur zich razendsnel door droog en heuvelachtig terrein verspreidt? En wat kunnen we in Nederland leren van landen die al jarenlang met grote natuurbranden te maken hebben? Voor drie brandweercollega’s van Brandweer Brabant-Noord was Spanje deze zomer het klaslokaal.
intro 2
Sander van Gils, Patrick Smulders en Joris Geerts reisden dit jaar af naar Spanje om samen met andere Nederlandse brandweercollega’s ervaring op te doen met natuurbrandbestrijding. Sander ging in juli en was voor het tweede jaar op rij van de partij. Patrick en Joris volgden in augustus. Alle drie hebben zij vanuit hun eigen rol ervaring met natuurbrandbestrijding. Joris en Sander zijn aangesloten bij de Handcrew Zuid-Nederland, een specialistisch team dat zich inzet voor de bestrijding van natuurbranden. En Patrick als postcommandant van brandweer Drunen met natuurgebied Loonse en Drunense Duinen als achtertuin, waar vaker een grote natuurbrand heeft gewoed.
Wat troffen zij daar aan? En vooral: wat nemen ze mee terug naar Brabant?
Waar vuur een ander gezicht krijgt
Wie denkt dat een natuurbrand in Spanje vooral een grotere versie is van een brand in de Brabantse bossen, komt volgens Sander bedrogen uit. De omstandigheden kunnen er behoorlijk verschillen.
"In Brabant hebben we meestal te maken met relatief vlak terrein, zoals bos, heide en gras. In Spanje zijn de omstandigheden vaak veel extremer: langdurige droogte, hoge temperaturen, lage luchtvochtigheid en stevige wind", vertelt hij. "Daardoor is de vegetatie veel droger en kan een brand zich veel sneller en heftiger ontwikkelen."
Daar komt het terrein nog bij. In Spanje hebben brandweerlieden regelmatig te maken met heuvels en bergen. Vuur kan zich bergopwaarts razendsnel verplaatsen. Ook de ondergrond verschilt van die in Brabant. Waar hier vaak een dikke humuslaag (de bovenste grondlaag die vol zit met verteerde planten- en dierresten) op de bodem ligt, is de ondergrond in Spanje veel rotsachtiger. Dat heeft invloed op het gedrag van het vuur én op de manier waarop brandweermensen het kunnen bestrijden.
x
En dat levert soms behoorlijk pittige omstandigheden op. Patrick vertelt met een glimlach over het verschil in tempo tijdens het werken op de Spaanse berghellingen: "De gemiddelde Nederlandse brandweerman had er flink meer moeite mee om de berg op te komen. De Catalanen zijn een stuk kleiner van formaat en behendiger. Het tempo ligt daar echt heel hoog."
Juist die verschillen maken de oefening waardevol. Want ook in Nederland veranderen de omstandigheden.
"Door klimaatverandering zien we dat natuurbranden ook hier steeds extremer worden", zegt Sander. "Omstandigheden die we voorheen vooral in Zuid-Europa zagen, komen steeds meer richting het noorden."
Spanje laat zien: snelheid maakt verschil
Wat Patrick vooral is bijgebleven, is de manier waarop de Catalanen natuurbrandbestrijding aanpakken. "Wat mij het meest heeft geïmponeerd, is de totaalaanpak", vertelt hij. "Van digitale informatievoorziening en het gebruik van meteorologische gegevens tot de aanpak in het veld."
De Spaanse brandweer werkt daarbij met verschillende manieren om een natuurbrand te bestrijden. Zo wordt bijvoorbeeld gebruikgemaakt van kleine, snel inzetbare helikopters en gespecialiseerde teams die te voet het terrein in gaan. Ook wordt gewerkt met handgereedschap om stoplijnen te maken. Dat zijn stroken waar brandbare begroeiing wordt weggehaald om te voorkomen dat het vuur zich verder kan verspreiden.
Joris maakte dit jaar vooral kennis met het werken met dat handgereedschap. "We hebben veel gewerkt met de Pulaski, McLeod en Gorgui. Dat zijn gespecialiseerde handgereedschappen die wereldwijd worden gebruikt voor natuurbrandbestrijding."
Volgens Patrick zit de kracht van de Spaanse aanpak vooral in de snelheid en flexibiliteit. "Er wordt maatwerk geleverd waar dat nodig is. Het werken met kleine, snel inzetbare teams en verschillende middelen vond ik erg indrukwekkend. Waar we in Nederland voornamelijk werken in teams van twintig man, werken ze in Spanje met meerdere teams van maximaal zeven mensen."
foto's
Terugkijken naar het vuur
Een van de meest bijzondere onderdelen van de oefening vond plaats op plekken waar in het verleden grote natuurbranden hebben gewoed, zoals in 2023. De Nederlandse brandweerlieden konden daar letterlijk terugkijken naar het spoor dat een brand had achtergelaten.
"We hebben een aantal casussen gehad waarbij we op locatie naar oude grote natuurbrandhaarden zijn gaan kijken", vertelt Patrick. "Hoe heeft de brand zich ontwikkeld? Met welke factoren is rekening gehouden? Hoe is de brand aangepakt en welke strategische keuzes zijn gemaakt? Dat was fascinerend om te zien."
x
Voor Joris ligt een belangrijke les dan ook in het voorspellen van het gedrag van een natuurbrand. "De grootste les is het voorspellen van de brand en het kijken naar de verschillende opties en de effectiviteit van bepaalde inzetten."
Dat vraagt volgens hem om kennis die voor veel Nederlandse brandweermensen nog relatief nieuw is. "De kennis over natuurbrandbestrijding moet bij brandweermensen nog verder bekend worden. Dat komt ook door de veranderende omstandigheden en de nieuwe kennis die daarover ontstaat."
Met ervaring komt een andere blik
Voor Sander was deze oefening extra bijzonder. Hij ging vorig jaar al mee naar Galicië in het noordwesten van Spanje. Toen alles nog nieuw was, lag de nadruk vooral op ervaren en leren. Dit jaar kon hij met die opgedane kennis anders naar de oefening kijken.
"Ik keek bewuster naar de uitvoering van het werk, het terrein, het brandgedrag en de samenwerking binnen de handcrew en met andere eenheden", vertelt hij. "Doordat ik vorig jaar al ervaring had opgedaan, kon ik ook beter herkennen welke zaken voor ons in Nederland toepasbaar zijn en waar we van kunnen leren."
Ook Joris koos er bewust voor om opnieuw mee te gaan. "Vorig jaar ben ik ook geweest. Toen de uitvraag kwam, dacht ik: als ik mijn kennis en ervaring kan uitbreiden, doe ik dat graag nog een keer."
Dat leren gebeurt bovendien niet alleen door te kijken naar de Spaanse aanpak. De samenwerking met de Nederlandse collega's is minstens zo belangrijk.
"De saamhorigheid en leergierigheid van de Nederlandse collega's was erg fijn", vertelt Patrick. "Het was een leuke en gezellige club mensen die openstond voor nieuwe ervaringen en die deze ook graag wilde delen met collega's in Nederland."
Joris vat die ervaring mooi samen: "Je gaat als individu, je komt als team terug na twee weken oefenen samen."
Wat reist er mee terug naar Brabant-Noord?
Een buitenlandse oefening is natuurlijk pas echt waardevol als de opgedane kennis ook thuis wordt gebruikt. En daar zijn al ideeën voor.
Patrick ziet mogelijkheden om bepaalde technieken uit Spanje ook in Nederland toe te passen. "Een aantal van de toolboxen zou hier goed kunnen werken", vertelt hij. Daarbij noemt hij onder meer het werken met een zogenoemde progressive hoselay: een manier om met een relatief lichte slangopstelling snel water in te zetten bij een natuurbrand. Ook het snel en kleinschalig inzetten van handgereedschap ziet hij als kans.
x
Joris zou vooral graag zien dat handcrews snel kunnen worden ingezet bij een natuurbrand. "Snelle interventie voor de handcrew zou een mooie stap zijn."
Sander zou het liefst een digitaal systeem uit Spanje meenemen naar Nederland. Tijdens een natuurbrand kunnen brandweereenheden daar via tablets of op de telefoon live zien wat er op en rond de brand gebeurt. Op de digitale kaart kunnen bijvoorbeeld de posities van eenheden, aangelegde stoplijnen en plekken waar vanuit de lucht water is gedropt worden weergegeven. "Wat ik daar vooral sterk aan vond, is dat deze informatie voor iedereen beschikbaar is: van de manschap op de grond tot de luchtsteun en de operationeel leidinggevende", vertelt Sander. "Iedereen heeft daardoor hetzelfde beeld van de situatie en kan zien wat er gebeurt en welke acties al zijn uitgezet."
Zo'n gezamenlijk en actueel beeld van een natuurbrand zou volgens hem ook in Nederland veel meerwaarde kunnen hebben.
De natuur verandert, dus wij moeten mee
De lessen uit Spanje zijn niet alleen relevant voor brandweermensen. Ook voor inwoners is er een belangrijke boodschap, benadrukt Sander. Natuurbranden kunnen door veranderende omstandigheden sneller, intenser en soms onvoorspelbaarder worden.
"Een klein brandje kan onder de juiste omstandigheden snel uitgroeien tot een grote natuurbrand", zegt hij. "Hoe eerder een brand wordt ontdekt en gemeld, hoe groter de kans dat we deze klein kunnen houden."
Daarom blijft voorkomen en snel melden belangrijk. Zeker op warme, droge en winderige dagen kunnen de omstandigheden snel veranderen.
Voor de drie brandweercollega's zit de oefening in Spanje dan ook niet alleen in het leren van nieuwe technieken. Het gaat vooral om vooruitkijken, het gedrag van vuur beter begrijpen en weten welke aanpak op welk moment het beste werkt.
Van Brabantse bossen naar Spaanse berghellingen: de omgeving mag dan verschillen, de belangrijkste les reist gewoon mee terug naar huis. Natuurbrandbestrijding vraagt om snelheid, flexibiliteit, kennis én samenwerking.
Hoe nu verder? De leermomenten en ideeën van onze collega's zijn binnen de organisatie gedeeld en er wordt gekeken welke quick wins en langere termijn plannen we in ons verzorgingsgebied (Brabant-Noord) kunnen toepassen. Ook landelijk is de verkenning gestart hoe we kunnen leren van onze Spaanse collega's.
